Maarten Welbergen

Het landschap als spirituele ervaring

Winterse zonsopgang, pastel, Maarten Welbergen

Zolang ik verblijf in de wonderbaarlijke Natuur van Bohemen, onderga ik het steeds meer als een spirituele ervaring. Of het nu mistig is,sneeuwt of volop zonneschijn, ieder moment is als een epifanie die ik ervaar. De wonderen in de speling van het licht en daarmee de kaleidoscopische variatie in kleur en toon, maken mij iedere keer stil van verbazing. Vooral bij de wisseling van dag naar avond en vice versa roepen de mooiste kleurcombinaties op. Net zoals Goethe het benoemde in zijn 'Farbenlehre'. Bijna iedere dag en avond trek ik erop uit in weer en wind en kom altijd terug in mijn atelier vol inspiratie en ideeen!

Maanlicht achter een wolk, M.Welbergen

De 'verschijning' bij het aanschouwen van Natuurfenomenen is voor mij een cruciale bewustzijns verruiming die leidt tot volledige motivatie om aan mijn landschappen te beginnen. Met deze exultatie die in mij plaats vindt, sta ik zeker niet alleen. Vooral in de 19de eeuwse Duitse Romantiek of Idealisme, was dit ook een uiterst belangrijk beginsel.  In de Duitse dichtkunst met dichters zoals Holderlin, Novalis, Brentano en meer, is de 'Naturwanderung' een onmiskenbare aanleiding tot het maken van hun gedichten. Natuurbeleving bracht hun in een transcendentale stemming waaronder zij tot euforische gedachten en gedichten kwamen. Dit komt vooral tot uiting in Holderlin's gedichten over de winter:.

"Der Erde Stund ist sichtbar von den Himmel

Den ganzen Tag,in heller Nacht umgeben

Wenn hoch erscheint von Sternen das Gewimmel

Und geistiger das weit gedehnter Leben"

Friedrich Holderlin (strofe)

Maar niet alleen dichters kwamen in vervoering door Natuur, ook voor schilders was het een aanleiding om hun 'landshaften' te bezingen met penseel. 

C.D.Friedrich

Een van de belangrijkste landschap kunstenaars voor mij is de Duitse 19de eeuwse Caspar David Friedrich, die zijn 'sublieme' landschappen maakte vanuit een spirituele behoefte. Hij was natuurlijk zwaar Katholiek, maar meer op de mystieke kant van dit geloof. Zijn landschappen laten ook m.i. een mystieke benadering zien die verder gaat dan een landschap alleen.Je zou kunnen zeggen dat hij een bijna pan-theistische benadering had in zijn beleving van Natuur. Natuur en God zijn in zijn werken Een! Ook zijn Natuurstudies die hij maakte voor zijn grotere werken laten deze euforie duidelijk zien

Zonsopgang, studie C.D.Friedrich

Uiteraard was het kleuronderzoek van Wolfgang von Goethe een belangrijke 'Augenoffner' voor Friedrich, echter kwam zijn werk m.i. echt voort uit een authetieke Natuurbeleving die tevens samenging met een 'nationalistiche ontwaking' dat in die tijd plaats vond door de overheersing van de Fransen. 

 Chasseur im Wald, C.D. Friedrich

Wat mij natuurlijk bijzonder interesseert in zijn werk, is dat hij vaak heeft geschilderd in het Noord-Boheemse 'Riesengebirge', waar ook ik vlakbij werkzaam ben!

Rotsformaties in Riesengebirge, C.D. Friedrich

Rotsformatie in Noord Bohemen, pastel, M.Welbergen

Maar niet alleen Friedrich heeft mij geinspireerd, Ook o.a. zijn tijdgenoot Carl Blechen ontroerd mij telkens als ik een van zijn werken zie. In zijn werk komt de typische 'geexalteerde' Hoog-Romantiek sterker naar voren dan bij Friedrich. In zijn werk wordt het landschap machtig, ook beangstigend en theatraal.

Teufelbrucke, C.Blechen

Want Natuur is niet alleen mooi en lief, maar ook geweldadig en destructief. Ook haar zonsondergangen kunnen een tamelijk gewelddadige strijd vertonen. Zoals Goethe het beschreef als een 'kosmische strijd tussen dag en nacht of te wel; Licht en Duisternis!

Zonsondergang, M.Welbergen

Wanneer je de Duitse Romantische schilderkunst vergelijkt met hun Franse tijdgenoten, dan kan het je niet ontgaan dat de Duitse landschappen een grotere diepgang hebben. Bij de Franse school :Ecole de Barbizon of ecole de Fontainebleau, wordt het landschap meer ervaren als stemmingsbeelden en natuurbeschrijvingen. Je ziet in hun werk wel de fascinatie voor alles wat groeit en bloeit, maar verder gaat het niet.

Georg Michel, Ecole de Barbizon

Bij de Fransen worden de landschappen vaak dromerig, lyrisch en verstild. Denk maar aan bijvoorbeeld de schilder Camille Corot die steeds meer de bucolische en Idyllische pastorale richting opgaat (een typisch Franse ontwikkeling) waar altijd een zwoele en lieflijke sfeer hangt en

Camille Corot, Idylle

Lees meer >> | 24 keer bekeken

'De schilderkunst' en 'Las Meninas' een merkwaardige vergelijking?

Tijdens mijn 'zoektocht' naar het zelfportret van Vermeer dat ik in opdracht moest doen voor het programma ' De nieuwe Vermeer'.in 2022, heb ik uiteraard heel vaak en heel hard gekeken naar ;' De schilderkunst'. Daarbij de kwelling voelend over de vraag: hoe zou hij er nou uitgezien hebben?! De kwelling werd meer ondraagelijk naarmate ik dit schilderij dieper bestudeerde...aangezien hij zich maar niet wilde omdraaien! 

Lees meer >> | 1466 keer bekeken

Vermeer en het fotografisme

Nu de grote tentoonstelling in het Rijksmuseum met 28 werken van Johannes Vermeer is begonnen en het programma 'De nieuwe Vermeer' bij omroep MAX (waaraan ik deelneem in de laatste aflevering 'Het zelfportret') hoge kijkcijfers behaalt, vraag ik mij af waarom de fascinatie voor het werk van Vermeer zo groot is.

Natuurlijk, hij was een geniaal schilder en ja, hij kon in zijn schilderijen het (stille) licht materialiseren, Hij was een meester van de textuur en het verhaal! Maar dat konden ook andere meesterschilders uit zijn tijd. Neem bijvoorbeeld Gerard Terborch (1617-1681)

interieur scene met man en twee vrouwen,1650

Ook in de genrestukken van Terborch zie je subtiele affecten in de houdingen en gezichten van de personages. M.i. overtreft Terborch in 'stofuitdrukking' , Vermeer behoorlijk..(Terborch kon voortreffelijk satijn schilderen!) De verstilling in zijn werk is ook sterk aanwezig, alhoewel zijn taferelen zich meer afspelen in het half duister, wat in zijn tijd meer gebruikelijk was. Vooral in de anatomie van de figuren in het werk van Gerard toont hij zich een groter meester dan Johannes.(vooral in de handen!) 

Lees meer >> | 1671 keer bekeken

John Sell Cotman 1782-1842

One of my great inspirations of watercolourpainting is John Sell Cotman. Unfortunately well known for the cheap study-watercolour boxes of Winsor&Newton. But Cotman was recognized as a genious painter by is friends and collegues J.M.W. Turner and Thomas Girtin. Cotman was greatly self-taught and in his way he developed a special technique and view in watercolour. Although he was a true Romantic painter, at the same time he was way ahead of his time!

Lees meer >> | 3369 keer bekeken

Schilderen op Ithaka juni 2021

Ieder jaar organiseer ik een reis naar een bijzondere locatie om daar ter plaatse 'en plein air' te schilderen of te tekenen.

Dit jaar was het het mythologische eiland Ithaka waar ik twee weken verbleef. Een van de Ionische eilanden in de gelijknamige zee die qua licht en kleur op mij een kaleidoscopische uitwerking had. Op deze kunstreizen verruil ik mijn atelier voor de buitenlucht en beoefen ik vooral de edele waterverf techniek of het tekenen met kleurpotloden. 

Lees meer >> | 1869 keer bekeken

The use of colourpencil

Wintersun in Rovensko (Czech republic) colourpencil

From my childhood (as with many other children) I was very fond of using the Caran d'Ache colourpencils! One of my first drawings with this material , unfortunately lost, is still very clear in my memory...It was a drawing I made when I was about 7 years after returning from my parents emigration to Canada. It was a view from an aircraft window upon the multi-coloured  clouds in the setting Sun.

Lees meer >> | 2076 keer bekeken

Het geheim van Jan van Eyck deel 6 (appels met peren)

Terugkijkend naar de vorige vijf delen van mijn lezing kunnen we concluderen dat Jan niet geheel alleen stond in de kunstgeschiedenis. Echter kan men zeggen dat (zoals dit vaker gebeurd in de geschiedenis)  Jan als kunstschilder in zijn tijd een soort catalysator is geweest van een lange traditie dat in hem culmineerde tot een uitzonderlijk kunstenaar! Alhoewel er een collectieve traditie aan vooraf gaat is het vaak een geniaal individu die een volgende sprong maakt in de toekomst...waarbij een aantal belangrijke factoren zoals reeds gezegd: het Geloof, de nieuwe techniek en de opdrachtgevers, van uiterst belang zijn!

Lees meer >> | 2366 keer bekeken

Het geheim van Jan van Eyck deel 5, 'oorzaak en gevolg'

In het kort is dit technische verhaal zo ongeveer de werkwijze die m.i. Jan heeft gehanteerd. Uiteraard is schilderkunst (ook in de late Middeleeuwen) niet alleen maar een receptenboek! Het valt mij altijd op dat het discours van ' specialisten' over het ' geheim van Jan van Eyck'  vooral gaat over de materie van zijn werk...Zo van "Oh wat knap " en " Ah, zo realistisch"!  "Hoe kreeg ie het voor elkaar?" Vervolgens gaan ze miniscule verfmonstertjes plukken uit een van zijn schilderijen en die tig keren te vergroten...om nog dieper in de materie te kunnen kruipen!

Lees meer >> | 2430 keer bekeken

Het geheim van Jan van Eyck deel 4, 'het glaceren'

Verderop in zijn tractaat schrijft Alberti: "In painting I would praise- and learned and unlearned alike would agree with me - those faces which seem to stand out from the pictures as if they were sculpted  , and I would condemn those in which no artistry is evident other than perhaps drawing....".

Lees meer >> | 3049 keer bekeken

Het geheim van Jan van Eyck deel 3

Goed even resumerend, Jan gebruikte hoogst waarschijnlijk een tempera gecombineerd met olie. In zijn onderzoek met bindmiddelen kwam hij hierdoor op een vette tempera dat waarschijnlijk gemaakt is met zon-ingedikte lijnolie. De tempera was op eigeel basis en samen met de olie en hars werd deze verf vloeiender. Om dit bindmiddel makkelijk te kunnen gebruiken werd er ook terpentijn aan toegevoegd. Want om te kunnen glaceren moet de verf makkelijk smeerbaar zijn. Misschien volgens reeds genoemde Pim Brinkman zou hij daarbij een lood siccatief hebben gebruikt. Misschien dat Jan tussendoor ook een vernis gebruikte om de kleuren 'op te halen'  en helderder te krijgen. Er zijn namelijk diverse uitlatingen bekend waarin blijkt dat zijn werk een vreemde en sterke geur had. 

Lees meer >> | 3003 keer bekeken