• John Sell Cotman 1782-1842

    8 augustus 2021

    One of my great inspirations of watercolourpainting is John Sell Cotman. Unfortunately well known for the cheap study-watercolour boxes of Winsor&Newton. But Cotman was recognized as a genious painter by is friends and collegues J.M.W. Turner and Thomas Girtin. Cotman was greatly self-taught and in his way he developed a special technique and view in watercolour. Although he was a true Romantic painter, at the same time he was way ahead of his time!

    He became well known for his architectual drawings and paintings and that is what you see in all his work, a monumental look to forms and compositions. As a Romantic he was very much fascinated by ruins specially Gothic churches.

    And in old England there were many of them! He made many painting-trips through Britain like Yorkshire and Wales but his hometown was Norwich. As a youth he went often painting around Norwich and at Norfolk coast. Later he lived in Great Yarmouth near the coast specially to study waves for his marine-paintings.

    The strengh of his watercolours is the almost geometrical shapes with which he builded his paintings and which gives it its monumental expression. His colours are subtle and very transparant so one can see exactly his detailed under-drawing with which he started his compostions.

    His palet was very limited with just a few earth-colours like yellow ocker, umbers and bleu and sometimes with a touch of earth-red. You can say that Cotman had a true glacing technigue with clear blotches of paintlayers on top of eachother.

    Also he used a great variation of subjectmatters, like groups of trees, architecture, rivers, agrarian landscapes, animals, marine and forestcreeks.

    I admire formost his way of tonal values to suggest space in positive/negative...

    Lees meer >> | 46 keer bekeken

  • Schilderen op Ithaka juni 2021

    20 juni 2021

     

    Ieder jaar organiseer ik een reis naar een bijzondere locatie om daar ter plaatse 'en plein air' te schilderen of te tekenen.

    Dit jaar was het het mythologische eiland Ithaka waar ik twee weken verbleef. Een van de Ionische eilanden in de gelijknamige zee die qua licht en kleur op mij een kaleidoscopische uitwerking had. Op deze kunstreizen verruil ik mijn atelier voor de buitenlucht en beoefen ik vooral de edele waterverf techniek of het tekenen met kleurpotloden. 

    De maand juni is vooral de beste maand in het Middellandsezee gebied omdat het qua warmte en qua kleur de mooiste en prettigste periode is om buiten te schilderen. Niet al te warm en het toppunt van de lente! 

    Hoewel je dit niet meteen bij een Grieks eiland zou denken is Ithaka in het voorjaar een weelde van groene kleuren! Niet alleen de bekende olijfboom in haar zacht grijsgroene tooi maar ook de prachtige Eucalyptus met haar bruinoranje stam en haar 'slordige' bos bladeren.

    Telkens werd mijn ook getrokken door de schitterende blauwen van de zee die varieerde van ultramarijn tot emeraldgroen. Ieder uur van de dag veranderd deze kleur naar gelang de zonnestand. Maar ook of er op de bodem alleen witte kiezels zichtbaar zijn of het diepgroene zeewier die de kleur doet veranderen naar paarsviolet.

    De continue beweging van vooral de traditionele vissers bootjes zijn een fascinatie voor het oog. Deze lichte en kleine scheepjes deinen altijd driftig op de golven alsof ze elke keer weer van wal willen steken. Maar ook soms de grotere zelschepen en catamarans die Ithaka aandoen blijven boeien alhoewel die wel erg 'plastic' aandoen..Toch kon ik deze 'fueling station'  niet laten staan!

    In de talrijke kleine baaien op Ithaka vind je altijd grillige rotsoevers waar het licht vaak scherp mee speelt. om iedere hoek is wel weer iets anders te schilderen....om soms gek van te worden!

    Aangezien je niet altijd allerlei soorten papier kunt meenemen gebruik ik ook vaak een opengeklapt schetsboek voor meer panoramische composities. Verder werk ik graag op verschillende soorten papier zoals het bekende 'lompen' papier (100% katoen) maar ook Bamboepapier en vooral Moerbeipapier vanwege haar grillige onvoorspelbaarheid. Dit doe ik om te voorkomen dat ik niet altijd hetzelfde 'plaatje' schilder...

    Echter het allermooiste van het buiten schilderen is het vinden van een ideale plek in de schaduw, het uitspreiden van je materialen en geheel opgaan in het onderwerp, het licht, de wind en het geluid van de 'branding'!

    wordt vervolgd

    Lees meer >> | 82 keer bekeken

  • The use of colourpencil

    5 maart 2021

    Wintersun in Rovensko (Czech republic) colourpencil

    From my childhood (as with many other children) I was very fond of using the Caran d'Ache colourpencils! One of my first drawings with this material , unfortunately lost, is still very clear in my memory...It was a drawing I made when I was about 7 years after returning from my parents emigration to Canada. It was a view from an aircraft window upon the multi-coloured  clouds in the setting Sun.

    And it kept with me in my memory all these years that I could make these multi coloured drawing so beautifully layer upon layer with the colourpencils!  Actually...I still do that the same way and I'm still as excited as I was then about the result.

    Cavedwellings in Cappadocia (Turkey) colourpencil

    Nowadays the development of the colourpencil fabrication in the last 20 yearsis  astounding! So many more subtle colour and so much better pigment quality. In the early days specially with the children pencils there was limited choice of strong colours and the stifts were quite hard so very little colour came off on your paper. Now it's almost like pastels only without the smudgeness what you can easely get with soft-pastels. Apart of watercolours which I also use quite regularly when I go out to paint...

    View on blue mountains (Czech-republic) Watercolour

    I often take my bag of colourpencils to capture the outdoor light and colours.

    I love the way how one can draw with colour, making a kind of 'glazings' on top of each different tint so you can get a 'timbre' of colours which makes the drawings deep with lots of shades!

    The river Berounka (czech-republic) colourpencil

    I don't know any other material with which one can create this luminous effects....Also the velvety softness of this material is unprecedented in comparison with any other drawing material. Often when I go out, I look for light situations during daytime when the landscape gets this warm silky softness in its texture and when the colours are radiant in warm and cool differentiations. Then and only then one can perceive the play of reflections and contra-reflections together with the hallucinating reaction of the simultanious-contrasts!

    Rockformation in Cappadocia (Turkey) colourpencil

    To be continued....

    Lees meer >> | 156 keer bekeken

  • Het geheim van Jan van Eyck deel 6 (appels met peren)

    6 april 2020

    Terugkijkend naar de vorige vijf delen van mijn lezing kunnen we concluderen dat Jan niet geheel alleen stond in de kunstgeschiedenis. Echter kan men zeggen dat (zoals dit vaker gebeurd in de geschiedenis)  Jan als kunstschilder in zijn tijd een soort catalysator is geweest van een lange traditie dat in hem culmineerde tot een uitzonderlijk kunstenaar! Alhoewel er een collectieve traditie aan vooraf gaat is het vaak een geniaal individu die een volgende sprong maakt in de toekomst...waarbij een aantal belangrijke factoren zoals reeds gezegd: het Geloof, de nieuwe techniek en de opdrachtgevers, van uiterst belang zijn!

    Het opkomend realisme in de kunst van die tijd had ook te maken met het gevoel van actualiteit van het Bijbels verhaal. M.a.w. o.a. het lijdensverhaal van Christus speelt zich iedere dag opnieuw af en maakt dus deel uit van ons leven.

    Deze actualiteit werd steeds meer een usance in het verbeelden van sacrale voorstellingen ; men moest zich kunnen vereenzelvigen met dit verhaal zowel in Vlaanderen als in Italie of Duitsland en dat brengt mij op het laatste onderdeel van mijn lezing.

     Kruisiging door Fra Angelico.

    Toen ik bij aanvang van deze tentoonstelling het cultureel supplement van het NRC opensloeg en de recensie: "Adembenemende illusies van Jan van Eyck" las, werd ik met verbazing vervult over de 'oordelen' van redactrice Sandra Smallenburg. Hierin gaat mevr. Sandra wel erg smal door de bocht als zij schrijft In haar artikel met o.a. " Een optische revolutie toont het werk van de Vlaamse schilder Jan van Eyck naast dat van Italiaanse tijdgenoten als Fra Angelico, Masaccio en Pisanello. En ja (gaat zij verder) het moet gezegd: keer op keer komt van Eyck in die dialogen als winnaar uit de bus".

    Het is typisch voor onze samenleving om alles te vergelijken met sport-prestaties waarin er verliezers en winnaars zouden zijn! 

     Fra Angelico, de annunciatie.

    Verderop schrijft zij dan weer enigzins misprijzend: "Bij Masaccio heeft het Christuskind nog een waterhoofd en lijkt het op een pop. Maar van Eycks madonna straalt een en al tederheid uit...." Je vraagt je af of mevr Smalleburg ooit wel eens in Italie is geweest en daar o.a. deze Annunciatie van Fra Angelico (hierboven) in situ heeft waargenomen?! Over tederheid gesproken! Of het beroemde fresco van Masaccio waarin hij met grote empathie het afschuwelijke lot van Adam en Eva verbeeldt! Geen tederheid?

     verdrijving uit het paradijs door Masaccio.

    Mevrouw Smallenburg vergelijkt hier op onnavolgbare wijze 'appels met peren'!

    Alhoewel beide culturen trachtten om het actuele van de bijbel uit te beelden, zijn hier twee wezenlijke verschillen in 'kunst' opvattingen werkzaam. Het verschil zit in de tegenstelling: realisme versus idealisme. Ik zou willen opmerken dat de 'appels' het realisme is dat onstond in het Noordelijke Europa waarin Jan een duidelijk exponent is en de 'peren'  het idealisme is van het zuidelijke mediterrane Europa waarvan o.a. Fra Angelico een duidelijk voorbeeld is.

    Wat je tevens kunt zeggen als je de ontwikkeling van de Italiaanse renaissance bekijkt vanaf Giotto, dat deze traditie veel meer zocht naar een abstrahering van de uitgebeelde werkelijkheid. Niet het bijtend en droog realisme van de Vlamingen en Duitsers

     Isenheimer altaar door Grunewald.

    maar het zachte en bloemrijke van de Italianen waaruit een groot mededogen spreekt met het lijden van Christus!

     Noli me Tangere door Fra Angelico.

    M.a.w. Het verschil tussen het zure bier uit de ' Oltre montani'  en de zoete wijn uit Toscane! Het onderscheid realsme/idealisme zou...

    Lees meer >> | 445 keer bekeken

  • Het geheim van Jan van Eyck deel 5, 'oorzaak en gevolg'

    1 april 2020

    In het kort is dit technische verhaal zo ongeveer de werkwijze die m.i. Jan heeft gehanteerd. Uiteraard is schilderkunst (ook in de late Middeleeuwen) niet alleen maar een receptenboek! Het valt mij altijd op dat het discours van ' specialisten' over het ' geheim van Jan van Eyck'  vooral gaat over de materie van zijn werk...Zo van "Oh wat knap " en " Ah, zo realistisch"!  "Hoe kreeg ie het voor elkaar?" Vervolgens gaan ze miniscule verfmonstertjes plukken uit een van zijn schilderijen en die tig keren te vergroten...om nog dieper in de materie te kunnen kruipen!

    Maar......

    zoals ik deze lezing ben begonnen, ligt het bijzondere natuurlijk niet zozeer aan welke verf of bindmiddel je gebruikt! Het kan natuurlijk wel helpen...In onze materialistische tijd zoeken wij altijd de oplossingen in natuur-wetenschappelijke verklaringen. Dus "Jan van Eyck werd zo'n fantastische schilder omdat hij de olieverf ontdekte". 

    Is dit zo?

    Natuurlijk niet!     Wat dan wel?

    De WIL!

    Het GELOOF in iets!

    De TRADITIE!

    Het genie van Jan kwam niet zomaar uit de hemel vallen! Jan en Hubert kwamen wel degelijk ergens vandaan...en wel uit de zeer ontwikkelde ' miniatuur' traditie dat in het Bourgondische hof een grote plaats nam.

    " Gran Maestro Joannes, che prima fe l'arte d' illuminazione libri". schreef de Napolitaan Pietro Summonte in 1524 die het werk van Jan kende vanuit het hof van Anjou in Napels waar werken waren van van Eyck. Jan en misschien ook Hubert heeft gewerkt aan het zo gehete ' Turijns-Milanees getijdenboek' (ooit begonnen tussen 1380 - 1390) dat weer een onderdeel vormde van het latere  ' Les Tres Belles Heures de Notre Dame'. Dit getijdenboek of ook wel een ' missaal' (gebedenboek) was in opdracht van Jean Duc de Berry. Het werd later afgemaakt zo rond 1422 in verdere opdracht van Willem IV van Holland die weer een jongere broer was van Jan VI van Beieren en waaronder Jan van Eyck in dienst was als miniaturist. Let wel dit handschrift is niet groter dan 284 x 203 mm en bevat 126 folie en 25 miniaturen! Trouwens niet allemaal van Jan...

    Wat opvalt in deze vroege werken van Jan is aan de ene kant

    het sterke 'realisme' vooral in de landschappen wat in die tijd een novum was in de miniatuurkunst en de 'hoofse' stijl waarin vooral de figuren geschilderd zijn.

    Deze 'hoofsheid' of ook wel 'elegantie'  is een kenmerk van de toen der tijd 'Internationale gotiek'  een stijl die overal in Europa werd gebezigd en herkenbaar is aan de langgerekte figuren die lijken alsof zij op hun 'spitzen'  lopen. Jan werd dus als Eyckeltje in deze stijl geboren. De ongelooflijke verfijning waarmee deze miniaturen (kijk naar de afmetingen van deze boeken!) werden geschilderd was natuurlijk voor Jan een ' kolfje naar zijn hand'. Maar..

    is niet bepaald een uitvinding van Jan!

    Deze verfijning werd al eerder gebezigd door andere grote Nederlands/Vlaamse...

    Lees meer >> | 395 keer bekeken

  • Het geheim van Jan van Eyck deel 4, 'het glaceren'

    27 maart 2020

    Verderop in zijn tractaat schrijft Alberti: "In painting I would praise- and learned and unlearned alike would agree with me - those faces which seem to stand out from the pictures as if they were sculpted  , and I would condemn those in which no artistry is evident other than perhaps drawing....".

    Dat ' sculpted' is een interessante opmerking gezien de werkwijze in die tijd waarbij de schilders de zwart/wit doodverflaag over de onderschildering heen schilderde en hiermee een bijna 'sculpturale' weergave bewerkstelligde! Als men nu kijkt naar het Gentse altaarstuk wanneer de deuren van het meerluik gesloten zijn, dan ziet men beeldengroepen van o.a. de annunciatie in een 'steen' achtig grijs geschilderd...

    Maar ook Adam en Eva zijn afgebeeld als ware zij beelden!

    Er zitten hier m.i. twee kanten aan; aan de ene kant schijnt het zo te zijn dat de geschilderde altaarstukken in die tijd een 'goedkoop' substituut waren voor de echte beeldengroepen die uit het dure marmer werden gehakt.

    Allerlei broedergemeenschappen die in die tijd als paddenstoelen uit de grond werden gestampt waren min of meer armlastig maar wilden graag afbeeldingen hebben van het heilige verhaal! Dus bestelden zij 'goedkopere´ altaarstukken bij schilders. De 'trompe l'oeil' grisaille beelden hierin zouden daar nog aan revereren.

    Aan de andere kant zou je van deze trompe l'oeil geschilderde beelden goed...

    Lees meer >> | 636 keer bekeken

  • Het geheim van Jan van Eyck deel 3

    22 maart 2020

    Goed even resumerend, Jan gebruikte hoogst waarschijnlijk een tempera gecombineerd met olie. In zijn onderzoek met bindmiddelen kwam hij hierdoor op een vette tempera dat waarschijnlijk gemaakt is met zon-ingedikte lijnolie. De tempera was op eigeel basis en samen met de olie en hars werd deze verf vloeiender. Om dit bindmiddel makkelijk te kunnen gebruiken werd er ook terpentijn aan toegevoegd. Want om te kunnen glaceren moet de verf makkelijk smeerbaar zijn. Misschien volgens reeds genoemde Pim Brinkman zou hij daarbij een lood siccatief hebben gebruikt. Misschien dat Jan tussendoor ook een vernis gebruikte om de kleuren 'op te halen'  en helderder te krijgen. Er zijn namelijk diverse uitlatingen bekend waarin blijkt dat zijn werk een vreemde en sterke geur had. 

    Volgens mij gebruikte Jan en Hubert over de eerste tekening een pure tempera verf wat ook gebruikelijk was in zijn tijd en wat je als je goed kijkt ook kunt terugvinden...

    Want toen ik nauwkeurig het schilderij ' man met blauwe kaproen' bestudeerde en vooral naar een detail wat niet op de voorgrond staat zoals bijvoorbeeld het oor

    ...kon ik mij niet aan de indruk ontrekken dat ik daar duidelijk arceer-achtige streekjes zag. Een techniek dat zowel bij de Vlamingen als bij de Italianen in die tijd een gebruikelijke methode was om temperaverf te gebruiken. (tempera wordt namelijk heel gauw vlekkerig als men dit in grote vlakken aanbrengt). Daarbij wordt ook in verschillende schilderboeken vermeld dat de verf 'puntig'  moet worden aangebracht. Vergeet niet dat in die tijd voornamelijk met ronde puntige penselen werd geschilderd! U moet uiteraard begrijpen dat in de vroege Renaissance het tekenen en ontwerpen (il disegno) aan alles vooraf ging en dat daar het hele schilderproces aan ten grondslag lag!

    voorstudie van Kardinaal Niccolo Albergati.

    Om er echt achter te komen hoe dit proces zou hebben kunnen verlopen, ben ik voor deze lezing zelf maar eens in het penseel gekropen! Helaas wordt er in de tijd van de van Eycks niets geschreven over de techniek van Jan...daarvoor moeten we ongeveer een eeuw verderop gaan zoeken en wel in de tijd van Rubens. Het is bekend dat Rubens schilderde in de traditie van de vroege Vlamingen. De methodiek en techniek van Peter Paul Rubens is vooral opgeschreven door zijn arts die ook een grote interesse had in de schilderkunst, Theodor de Mayerne 1573 - 1655. In het Mayerne-manuscript beschrijft hij minitieus de werkwijze van Rubens en de 'lagen' opbouw die afkomstig was van Jan ven Eyck.

    Die lagen-opbouw bestond uit de volgende lagen; na de tekening met daaroverheen een (vleeskleurige) laag ' kwam eerst het ' aanleggen' of de zogeheten 'doodverf stadium' , daarna 'opwerken' of 'opschilderen' dat bestaat uit het diepen/schaduwen...

    Lees meer >> | 403 keer bekeken

  • Wat is het geheim van Jan van Eyck? deel 2

    19 maart 2020

    In het kort komt het verhaal van Vasari neer op het volgende: nadat Hubert of Jan een paneel schilderij had gevernisd zette hij het te drogen in de zon zoals toen gebruikelijk, waarna het paneel begon te barsten! Dit was de reden voor Jan of was het Hubert...om een vernis te ontwikkelen die in de schaduw kon drogen! Jan (laten we het op hem houden) trok toen bij zijn vrouw in de keuken om als een alchemist allerlei geheime middeltjes te mengen en vervolgens te koken. Hij zou tot de ontdekking zijn gekomen dat lijn en notenolie het snelst drogen en als deze werden gekookt samen met een (hars) dit een uitstekend vernis zou opleveren die ook uit de zon goed zou drogen!

    Verder vooral in de 'vite'  van Antonello da Messina (een tijdgenoot van Jan) beschrijft Vasari dat deze schilder een werk zag in Napels aan het hof van Alfonso I en zo onder de indruk was van de pracht en levensechtheid van dit werk dat hij onmiddelijk afreisde naar Vlaanderen om les te krijgen van Jan. Hierna is volgens het verhaal, de olieverftechniek in Italie verspreid. 

    Over de preciese samenstelling van de verf van van Eyck wordt verder niet gerept door Vasari. Later en vooral in de 19de eeuw werd er veel gespeculeerd over deze ' geheime'  samenstelling.

    In 1954 vermeldde Max Doerner in zijn ' Malmaterial und seine Verwendung im Bilde'  dat de " ontdekking van van Eyck lag in een rationeel gebruik van het materiaal, in een juiste volgorde van de opbouw van de schildering op grond van zijn verworven materiaalkennis".

    Doerner gaat ervan uit dat het een combinatie is geweest van ei/caseine...

    Lees meer >> | 282 keer bekeken

  • Wat is het geheim van Jan van Eyck? deel 1

    18 maart 2020

    Pater noster

    qui es in caelis

    sactificetur nomen tuum

    adveniat regnum tuum

    Fiat foluntas tua, sicut in caelo et in terra

    Panum nostrum quotidianum da nobis hodie

    et dimitte nobis demitta nostra

    sicut et nos dimittimus debitoribus nostris

    Et ne nos inducas in tentationum

    sed libera nos a malo

    Amen

    Dat, beste mensen is het ware geheim van Jan en Hubert van Eyck! 

    Het Christelijke geloof!

    Men zegt wel eens " geloof verzet bergen!"

    Laten wij ons even verplaatsen als dit mogelijk is, in de tijd van de van Eycks....1390 - 1441. Voor de meesten was de aarde nog plat, God de vader heerste nog over alle domeinen, de kleurenleer was nog geheel gebaseerd op de Aristotelische leer (alle kleuren zijn onderhevig aan zwart en wit) en de grote Pest-epidemie was nog maar kort (1352) geleden tot staan gebracht. De angst zat er nog stevig in!

    Ook was de gedachte van de kruistochten en het bevrijden van de heilige stad Jeruzalem uit de handen van de Saracenen nog volop levend in het Europa van toen. Kortom men leefde in een bijna fundamentalistische Christelijke tijd.

    Maar ondanks het mislukken van de bevrijding van Jeruzalem en de daarbij behorende frustratie kwam er een enorme explosie aan handel op gang via de oude zijderoutes die dwars door het heilige land liepen tot aan de Mediterrane landen.Hierdoor kwamen er grote hoeveelheden prachtige stoffen en bijzondere half/edelstenen naar Europa en daarmee ook vele kleurstoffen en pigmenten zoals o.a. Lapis lazuli. Europa was booming en vol van zelfvertrouwen.

    De Rooms Katholieke kerk wilde zijn triomftocht breed laten hangen via grootscheepse kunstopdrachten ter ere van God...

    Lees meer >> | 329 keer bekeken

  • Des glaneuses of Millet

    21 januari 2020

    When i was visiting the exhibition of the works of Jean Francois Millet in the van Goghmuseum in Amsterdam i was again grabbed by the painting 'The Glaneuses' with the beautiful colorcomposition. The subdued primary colors of the headdresses of the gleaners are enchanting! Of course this painting is mend to be a sad story about the poverty of the French lower classes in the 19th C.

    But suddenly while looking and thinking about this painting there came a Daoist story in my mind of the Daoist Liezi who lived around 400 BC in China.

    His story about an old Gleaner in China goes as follows:

    When Lin Lei was almost a hundred years old, he went out one day to pick up left over grains while singing when he walked through the fields. Confucius who was on his way to Wei saw him on the plain. He turned to his disciples and said: That old man there looks like he could be an interesting man to talk with. Somebody should go to him to listen what he has to tell! Zigong went and engaged Lin Lei at the end of a dike. He looked straight at him and asked with a sigh: Doesn't it give you sadness to walk around singing and have to pick up grains? Lin Lei didn't stop walking and went on singing. Zigong had to repeat his question for a long time till Lin Lei looked up and answered: What should give me  sadness? On that Zigong said: When you, master, were young you learned not to work hard, when you were already a grown up you didn't strive for a high position in society, at you old age you had to live without wife and children and the moment of your death is coming near. What kind of luck did you experience to pick up grains and singing?  Lin Lei had to laugh and said: The reasons why I feel happines are the same as for all humans, only that it will be for the others, reasons to be preoccupied about it. It is exactly because I didn't learn in my youth to work hard and when I was a grownup I didn't strive for a high position that I became so old! It is exactly in my old age that I have no wife and children and because the time of my death is coming near that I could become so happy! "A long life is what people want and death they abhor" Zigong said. "How come that you find happiness in your death?" Lin Lei  answered: Death relates to life like leaving relates to returning. It is thus possible to die here and be born somewhere else. How can I know if life and death are both not as good? How can I know if it is not a mistake to keep thight on life so restless? How can I know if my coming death is not better than my previous life? Zigong listened, but he didn't understand the meaning of this. He went back to Confucius and told him what he heard. Confucius said: I knew he was an interesting man and it turned out to be so. He is as well somebody who found (it), but not complete.

     Liezi

    So you see...you can look to the same subject from different angles!

     

    Lees meer >> | 406 keer bekeken

  • Meer blogs >>