Maarten Welbergen

Winterse zonsopgang, pastel, Maarten Welbergen

Zolang ik verblijf in de wonderbaarlijke Natuur van Bohemen, onderga ik het steeds meer als een spirituele ervaring. Of het nu mistig is,sneeuwt of volop zonneschijn, ieder moment is als een epifanie die ik ervaar. De wonderen in de speling van het licht en daarmee de kaleidoscopische variatie in kleur en toon, maken mij iedere keer stil van verbazing. Vooral bij de wisseling van dag naar avond en vice versa roepen de mooiste kleurcombinaties op. Net zoals Goethe het benoemde in zijn 'Farbenlehre'. Bijna iedere dag en avond trek ik erop uit in weer en wind en kom altijd terug in mijn atelier vol inspiratie en ideeen!

Maanlicht achter een wolk, M.Welbergen

De 'verschijning' bij het aanschouwen van Natuurfenomenen is voor mij een cruciale bewustzijns verruiming die leidt tot volledige motivatie om aan mijn landschappen te beginnen. Met deze exultatie die in mij plaats vindt, sta ik zeker niet alleen. Vooral in de 19de eeuwse Duitse Romantiek of Idealisme, was dit ook een uiterst belangrijk beginsel.  In de Duitse dichtkunst met dichters zoals Holderlin, Novalis, Brentano en meer, is de 'Naturwanderung' een onmiskenbare aanleiding tot het maken van hun gedichten. Natuurbeleving bracht hun in een transcendentale stemming waaronder zij tot euforische gedachten en gedichten kwamen. Dit komt vooral tot uiting in Holderlin's gedichten over de winter:.

"Der Erde Stund ist sichtbar von den Himmel

Den ganzen Tag,in heller Nacht umgeben

Wenn hoch erscheint von Sternen das Gewimmel

Und geistiger das weit gedehnter Leben"

Friedrich Holderlin (strofe)

Maar niet alleen dichters kwamen in vervoering door Natuur, ook voor schilders was het een aanleiding om hun 'landshaften' te bezingen met penseel. 

C.D.Friedrich

Een van de belangrijkste landschap kunstenaars voor mij is de Duitse 19de eeuwse Caspar David Friedrich, die zijn 'sublieme' landschappen maakte vanuit een spirituele behoefte. Hij was natuurlijk zwaar Katholiek, maar meer op de mystieke kant van dit geloof. Zijn landschappen laten ook m.i. een mystieke benadering zien die verder gaat dan een landschap alleen.Je zou kunnen zeggen dat hij een bijna pan-theistische benadering had in zijn beleving van Natuur. Natuur en God zijn in zijn werken Een! Ook zijn Natuurstudies die hij maakte voor zijn grotere werken laten deze euforie duidelijk zien

Zonsopgang, studie C.D.Friedrich

Uiteraard was het kleuronderzoek van Wolfgang von Goethe een belangrijke 'Augenoffner' voor Friedrich, echter kwam zijn werk m.i. echt voort uit een authetieke Natuurbeleving die tevens samenging met een 'nationalistiche ontwaking' dat in die tijd plaats vond door de overheersing van de Fransen. 

 Chasseur im Wald, C.D. Friedrich

Wat mij natuurlijk bijzonder interesseert in zijn werk, is dat hij vaak heeft geschilderd in het Noord-Boheemse 'Riesengebirge', waar ook ik vlakbij werkzaam ben!

Rotsformaties in Riesengebirge, C.D. Friedrich

Rotsformatie in Noord Bohemen, pastel, M.Welbergen

Maar niet alleen Friedrich heeft mij geinspireerd, Ook o.a. zijn tijdgenoot Carl Blechen ontroerd mij telkens als ik een van zijn werken zie. In zijn werk komt de typische 'geexalteerde' Hoog-Romantiek sterker naar voren dan bij Friedrich. In zijn werk wordt het landschap machtig, ook beangstigend en theatraal.

Teufelbrucke, C.Blechen

Want Natuur is niet alleen mooi en lief, maar ook geweldadig en destructief. Ook haar zonsondergangen kunnen een tamelijk gewelddadige strijd vertonen. Zoals Goethe het beschreef als een 'kosmische strijd tussen dag en nacht of te wel; Licht en Duisternis!

Zonsondergang, M.Welbergen

Wanneer je de Duitse Romantische schilderkunst vergelijkt met hun Franse tijdgenoten, dan kan het je niet ontgaan dat de Duitse landschappen een grotere diepgang hebben. Bij de Franse school :Ecole de Barbizon of ecole de Fontainebleau, wordt het landschap meer ervaren als stemmingsbeelden en natuurbeschrijvingen. Je ziet in hun werk wel de fascinatie voor alles wat groeit en bloeit, maar verder gaat het niet.

Georg Michel, Ecole de Barbizon

Bij de Fransen worden de landschappen vaak dromerig, lyrisch en verstild. Denk maar aan bijvoorbeeld de schilder Camille Corot die steeds meer de bucolische en Idyllische pastorale richting opgaat (een typisch Franse ontwikkeling) waar altijd een zwoele en lieflijke sfeer hangt en

Camille Corot, Idylle

de opkomst van het zogehete 'realisme' van o.a. Courbet die een meer harde realistische weergave geeft van de Natuur.als picturale verschijning

Gustave Courbet,. vennetje

Hieruit volgt dan later het impressionisme met haar fascinatie voor de kleurenleer van de chemicus Eugene Chevreul.

Terugkerend naar de Duitse kunstbroeders, merk je telkens op dat hun landschappen opstijgen naar hogere sferen. Zij willen meer de machtigheid en kracht van de Natuur laten zien die indruk maakt op de toeschouwer. zoals de Zwitser schilder Caspar Wolf

 Holzsteg uber die Lutschige, Caspar Wolf

Ook schilderde deze kunstenaars glad en fijn en tot in het detail uitgewerkt. Hier zie je m.i. ook het 'animistische' in hun werk, elk onderdeel doet er toe! Elke boom en struik, beek en meer wordt met (geladen) aandacht geschilderd.

 Carl Reinhard

De Duitse en Zwitserse schilders kiezen uiteraard voornamelijk scenes uit de Alpen met hun machtige bergen en watervallen, het ontzagwekkende is hun doel.

Tevens schuwden zij ook niet om extreme weersomstandigheden te schilderen en waar je in hun schilderijen het onweer hoort donderen en ziet bliksemen!

Thundertgrindelwald glacier, Caspar Wolf

De Romantici waren meer op zoek naar de oerkracht van de Natuur. De Natuur waar wij als mens ons heel klein voelen! 

Verlaten skipiste, pastel, M.Welbergen

Wordt vervolgd

Uiteindelijk heeft de Franse landschapkunst het bij het grote publiek gewonnen. Het 'realisme' dat uitmondde in het 'impressionisme' spreekt de gemiddelde kunstliefhebber meer aan vanwege haar 'vakantiegevoel'. Het appelleert vooral aan de vele Frankrijkgangers, de geur van stokbrood en camembert!  Maar wat vele Kunstliefhebbers vooral waarderen is de 'losse toets'!

Camille Pissarro, Boomgaard

De romantische Duitse schilderkunst heeft vooral in Nederland een tamelijk slechte naam gekregen. Ik hoor vaak dat men de schilderijen van C.D. Friedrich 'kitcherig' vindt en het vergelijkt met de Amerikaanse 'Wellness' schilder, Bob Ross tezamen met de koekkoeksklok!

Toch wil ik hier een lans breken voor de Duitse romantiek! Hun 'opgaan' in de Natuur en haar fenomenen zegt een hoop over hoe zij Natuur ervaarden en hoeveel mystieke beleving zij in hun werk legden! Deze benadering kan ons 21ste eeuwse samenleving iets zinnigs vertellen over onze (vrijetijds' natuurconsumptie!)

Lauterbrunnental, Ludwig Schirmer

Vooral deze Duitse stroming (schrijvers,dichters, schilders, componisten) verzette zich aan het einde van de 'verlichtingseeuw' tegen het doorgeslagen rationalisme en technocratische benadering van Natuur en samenleving! Zij voorvoelde dat hierdoor de kiem van het menselijke bestaan te gronde zou worden gericht. Zij wilden vooral aangeven dat in Natuur,  het Goddelijke aanwezig is en kan worden beleefd via hun kunst!

Morgennebel in Gebirge, C.D. Friedrich

Het onbekende, pastel, M.Welbergen

Wordt vervolgd